Bulgaria’s abandoned children: helpt hulp wel?

Zij die ze niet gezien hebben, hebben er al horen over praten of  hebben er over gelezen: de schokkende BBC-reportage over verlaten kinderen in een Bulgaarse instelling. Canvas zond ze al twee keer uit en vandaag was er in Koppen een reportage over Kate Blewett, de BBC-journaliste die de reportage maakte.

 

Overal op het internet wordt er geschokt gereageerd op de schrijnende, onmenselijke beelden in de reportage. Blogs, nieuwssites, ja zelfs de Belgische federale regering hebben de Bulgaarse wantoestanden met walging waargenomen en willen er iets aan doen. Een ontroerde Chris Dusauchoit nam het voortouw en algauw maakte Verhofstadt en co. 250 000 euro vrij om een actieprogramma uit te werken. 

Communistisch spook 

Bulgarije telt een dikke 7 miljoen inwoners. Het ligt aan de Zwarte Zee en behoorde ooit nog tot het Ottomaanse Rijk. Na de Tweede Wereldoorlog werd het beïnvloed door de Sovjet-Unie en veranderde het in een communistische volksrepubliek, om in 1989 een democratische meerpartijenstaat te worden. Sinds 2007 is het officieel lid van de Europese unie

Na zo’n reportage te hebben gezien, vraagt een mens zich af wat het woord uniciteit of unie vandaag nog betekent. Het Bulgaarse plattelandsgehucht Mogilino – of beter het hol van Pluto  – lijkt op vlak van menselijke beschaving mijlenver verwijderd van Lotenhulle, Zoutenaaie of Schellebelle in onze streken. Het spook uit de communistische periode is in de Bulgaarse grootsteden misschien al een tijdje verjaagd, maar op het platteland is de tijd duidelijk blijven stilstaan. Een tekort aan middelen, een schaarste aan bekwaam personeel en een gebrek aan controle zorgen ervoor dat onmenselijke taferelen zoals in de reportage een alledaags gegeven zijn in dit Oost-Europese land. 

Allemaal vragen 

Of geeft de reportage ons een vertekend beeld? Zijn dergelijke instellingen eerder een uitzondering dan de regel? Werden beelden en interviews deels uit de context van een veel groter maatschappelijk fenomeen getrokken? Wat weet de Bulgaarse overheid hiervan en wat wordt eraan gedaan? Zijn er in andere Oost-Europese landen (bv. Roemenië, Macedonië) ook zulke instellingen?  Wat leert een vergelijking tussen deze landen ons? Wat zijn de onderliggende oorzaken van het bestaan van die instellingen? Enzoverder, enzovoort.

Allemaal vragen die volgens mij dienen beantwoord te worden vooraleer men tot efficiënte, doelgerichte hulp kan overgaan. Gewoon een kwartmiljoen euro op tafel gooien om de boel daar op te frissen en 20 man meer tewerk te stellen, zou weinig uithalen. Vooral bij de laatste vraag wringt het schoentje. In de reportage wordt gezegd dat Bulgarije het land is met de meeste instellingen voor verlaten kinderen. Een merkwaardig gegeven dat door hulpverschaffende campagnes en instituten zeker geanalyseerd moet worden. De focus ligt nu nog te veel op de instellingen zelf, terwijl men zich beter eens zou richten tot de moeders. Wat dwingt een moeder om haar eigen kind zomaar te verlaten, zomaar af te staan aan een instelling waarvan iedereen met zijn eigen ogen kan zien dat de kinderen er wegkwijnen, er ten dode opgeschreven zijn? Wat bezielt zo een moeder? Alles toeschrijven aan armoede lijkt mij wat te gemakkelijk.

Didi

In de reportage zien we een 18-jarig meisje, Didi, dat buiten haar autisme nauwelijks verschilt van ons. Ze werd door haar moeder aan de instelling overgeleverd, maar hoopt snel terug naar huis te keren. Ze gelooft dat haar mama haar doodgraag ziet en schrijft haar brieven. Die blijven onbeantwoord, maar het meisje zegt dat haar moeder ze apprecieert. In werkelijkheid worden de brieven niet verzonden. Bovendien wordt ze wijsgemaakt dat haar moeder haar snel zal komen halen. Iedere dag is ze paraat om te vertrekken en hoopt ze dat het eindelijk zover is. Ze beseft niet dat ze voor altijd verlaten is. Waarom ze werd verlaten, wordt niet aangehaald.

Ik kan dan ook maar besluiten dat zolang de reële problematiek niet wordt aangepakt, elke hulpinjectie haar impact mist. Het probleem zal na een grondige analyse veel grootschaliger lijken en de oplossing zal denk ik een kwestie van jaren zijn, afhankelijk van het politieke, sociale en economische beleid in de regio. Maar krijgen we dat ooit te zien?

Voor wie de reportage nog eens wil bekijken: klik hier

Update: 

• Interessant om te lezen: het dossier van Het Nieuwsblad over de reportage.
• De hulporganisatie van Chris Dusauchoit: Help The Children

Je vais bien, ne t’en fais pas: Franse eenvoud die siert

8 femmes, L’ auberge espagnole, Le fabuleux destin d’Amélie Poulain, La haine, Un long dimanche de fiançailles, … het zijn allemaal Franse non-Hollywoodfilms met een eigenzinnig sfeertje die bij de meeste cinefielen wel een belletje doen rinkelen. Met Je vais bien, ne t’en fais pas heeft Philippe Lioret een film gemaakt die vlug in dat lijstje zal worden opgenomen.

 

Elise “Lili” Tellier (Mélanie Laurent)  is een negentienjarige meisje dat met haar ouders en haar tweelingbroer Loïc in een buitenwijk van Parijs woont. De film begint met de scène waarin Lili net terugkomt van Barcelona. Wat op het eerste gezicht een gezellig weerzien lijkt, wordt algauw het begin van een dramatisch verhaal.

Tweelingbroer Loïc is bij haar thuiskomst namelijk met de noorderzon verdwenen. Haar vader (Kad Merad) – die de ganse film de boeman speelt - heeft volgens het relaas van de moeder (Isabelle Renauld) een zoveelste harde woordenwisseling met de jongen gehad. Lili probeert haar broer meerdere keren te bellen, maar hij lijkt wel van de aardbol verdwenen.

Onbegrip, verdriet en totale wanhoop nemen vanaf dan de overmacht van Lili. Hoe kan haar broer haar zomaar in de steek laten, zonder nog iets van hem te laten horen? Dagen gaan voorbij en Lili heeft het lastiger en lastiger. Haar levenslust is verdwenen en ze krijgt bovendien geen hap voedsel meer door de keel. Ze takelt af en moet worden opgenomen in een psychiatrische instelling.

Op het moment dat ze ten dode is opgeschreven (na meer dan acht dagen niet te eten), komt er licht aan het einde van de tunnel. Loïc heeft haar een brief geschreven waarin hij zich verontschuldigt. Hij spuwt hun vader uit en zegt dat hij de oorzaak is van alles.

Vanaf dan krijgt Lili geregeld een brief van Loïc. Hij reist van hier naar ginder door Frankrijk en houdt zijn zus wat op de hoogte van zijn bezigheden. In iedere brief kleineert hij hun vader.

De brieven zijn Lili’s redding. Ze komt er langzaamaan weer bovenop en gaat op zoek naar haar broer. Een vruchtenloze zoektocht weliswaar, tot ze op een dag een toevallige, pijnlijke ontdekking doet.

Voormalig geluidstechnicus Philippe Lioret is met Je vais bien, ne t’en fais pas niet aan zijn proefstuk toe. In ‘93 startte hij zijn carrière als regisseur met de luchtige tragikomedie Tombés du ciel. Liefde werkte hij als thema verder uit in Mademoiselle (2000) en L’équipier (2004), met telkens Sandrine Bonnaire in de hoofdrol. Voor Je vais bien, ne t’en fais pas mocht revelatie Mélanie Laurent in de huid van Lili kruipen. Terecht, want ze zette een knappe acteerprestatie neer.

In Je vais bien, ne t’en fais pas benadert Lioret de liefde op een andere, originelere manier. Hij baseert zich hiervoor op het gelijknamige boek van de Franse schrijver Olivier Adam. Liefde is deze keer geen passie en lust tussen man en vrouw, maar de speciale onafscheidelijke band van een tweeling.

Lioret hanteert zoals in L’équipier een sobere, eenvoudige filmtechniek die het verhaal alleen maar ten goede komt. Zijn realistische en pure filmtechnische benadering van een op het eerste gezicht banaal Frans gezin, schept een gevoelige sfeer met een dramatische ondertoon. Dat alles wordt nog versterkt door de soundtrack (U-turn van Aaron), die als leidraad de stem van Loïc weergeeft.

Je vais bien, ne t’en fais pas zal door de echte actie- en Hollywoodlovers misschien als langdradig worden ervaren, maar zij die openstaan voor een orgineel, intigrerend en menselijk verhaal zullen in deze film zeker hun gading vinden.

Opener

Omdat eerste posts meestal vrij cliché zijn en niemand goed weet wat ermee aan te vangen, zal ik maar starten met een letterlijke opener: alle generieken van onze openbare omroep van 1953 tot nu.

Voila, dat is dan ook alweer gebeurd.